(कविताःसंस्कृत में)
दिनं दिनं गच्छति जीवनम्।
अल्पः समयः।
दर्शनं गहनं
लाभः हानिः जीवनं मरणम्।
सुखं दुःखं उत्थानं पतनम्।
प्रवर्तते, चक्रे प्रतिक्षणं।
अत्र सर्वं स्वप्नवत् दृश्यते।
या प्राप्तिः, सा हरणं
पदच्छेद (Word-by-Word Breakdown)
1. दिनं दिनं गच्छति जीवनम् →
दिनम् + दिनम् + गच्छति + जीवनम्
(दिन प्रतिदिन जीवन चलता है)
2. अल्पः समयः →
अल्पः + समयः
(समय बहुत कम है / बहुमूल्य है)
3. दर्शनं गहनं →
( जीवन का दर्शन
गहरा है या या जो बाह्य जगत् दिख रहा है वह गहरा है)
4. लाभः हानिः जीवनं मरणम् →
लाभः + हानिः + जीवनम् + मरणम्
(लाभ और हानि, जीवन और मरण — सब हैं)
5. सुखं दुःखं उत्थानं पतनम् →
सुखम् + दुःखम् + उत्थानम् + पतनम्
(सुख और दुःख, उत्थान और पतन — सब जीवन का हिस्सा हैं)
6. प्रवर्तते चक्रे प्रतिक्षणं →
प्रवर्तते + चक्रे + प्रतिक्षणं
(हर क्षण जीवन का चक्र चलता रहता है या बदलता रहता है )
7. अत्र सर्वं स्वप्नवत् दृश्यते →
अत्र + सर्वं + स्वप्नवत् + दृश्यते
(यहाँ सब कुछ स्वप्नवत् दिखाई देता है)
8. या प्राप्तिः, सा हरणं →
या + प्राप्तिः + सा + हरणं
(जो प्राप्ति होती है, वही एक दिन खो जाती है / ले ली जाती है)
भावार्थः
हर दिन, जीवन धीरे-धीरे आगे बढ़ता है।
समय बहुत कीमती है, इसलिए उसका सदुपयोग करना चाहिए।
कभी-कभी चिंता गहरी लगती है, लेकिन डरने की जरूरत नहीं।
जीवन में लाभ और हानि, सुख और दुःख, उठान और पतन — सब अनुभव होते हैं।
हर क्षण जीवन का चक्र चलता रहता है।
यहाँ सब कुछ स्वप्नवत् प्रतीत होता है, और जो कुछ प्राप्त होता है, उसका अंत भी एक दिन अवश्य होता है।
English Translation
🌿 The Mystery of the Life Cycle
Day by day, life moves on,
Time is short — fragile, fleeting.
The vision of life is deep,
Gain and loss walk hand in hand.
Joy and sorrow come and go,
Rise and fall are constant companions.
Like a turning wheel,
Life revolves every single moment.
Here, everything appears like a dream —
The pleasures and pains are but passing clouds.
What is gained will one day be taken away;
This is the eternal truth of the mortal world.
✨ Word-by-Word & Sense Translation
| Sanskrit line | Word-by-word | Meaning |
|---|---|---|
| दिनं दिनं गच्छति जीवनम् | दिनम् + दिनम् + गच्छति + जीवनम् | Day by day, life keeps moving forward |
| अल्पः कालः क्षणभङ्गुरः | अल्पः (short) + कालः (time) + क्षणभङ्गुरः (momentary) | Time is short and fragile |
| दर्शनं गहनं भवत्येव | दर्शनम् (vision/philosophy) + गहनम् (deep/profound) + भवति (is) | The vision or nature of life is profound |
| लाभो हानिश्च सहचरौ | लाभः (gain) + हानिः (loss) + सहचरौ (companions) | Gain and loss always go together |
| सुखं दुःखं च नित्यं स्यात् | सुखम् (happiness) + दुःखम् (sorrow) + नित्यं (always) + स्यात् (are) | Joy and sorrow are constant |
| उत्थानं पतनं तथा | उत्थानम् (rise) + पतनम् (fall) + तथा (likewise) | Rise and fall are also part of life |
| प्रवर्तते चक्रवद् लोके प्रतिक्षणं परिवर्तते | प्रवर्तते (keeps moving) + चक्रवद् (like a wheel) + लोके (in the world) + प्रतिक्षणं (every moment) + परिवर्तते (keeps changing) | Life moves like a wheel, changing every moment |
| अत्र सर्वं स्वप्नवत् दृश्यते | अत्र (here) + सर्वम् (everything) + स्वप्नवत् (like a dream) + दृश्यते (is seen) | Everything here seems like a dream |
| या प्राप्तिः सा हरणं भवति | या (that which) + प्राप्तिः (is gained) + सा (that) + हरणम् (taken away) + भवति (becomes) | What is gained is eventually lost |
🌸 Summary (Bhāvārtha)
Life passes quietly with each day; time is precious and fleeting. The nature of existence is deep and complex — filled with both gain and loss, joy and sorrow, rise and fall. Like a wheel, life turns constantly, bringing change at every moment. In this ever-changing world, everything appears dream-like. Whatever is attained will one day be lost — this is the timeless truth of human life.